F L U A I

Loading

Uyku oldukça ilgi çekici bir kavram. Yaşamımız yoğunken çok gerekli olmadığını düşünsek de yorgunluktan bitkin düştüğümüzde düşünebildiğimiz tek şey uyku oluyor. Bu hafta uykunun nasıl işlediğini ve bulaşıcı patojenlere karşı yanıtımızı nasıl etkilediğini anlayacağız.

Beyin hücreleri nasıl iletişim kurar?

Duyusal bir uyaranla karşılaştığımızda, örneğin bir şey duyduğumuzda veya gördüğümüzde, beynimiz bu yeni bilgiye göre uyum süreci geçirir. Yani herhangi bir hareketimizde beynimiz elektriksel aktivitesini değiştirerek uyum sağlar. Her ne kadar harika bir mekanizma olsa da beynin elektrik aktivitesiyle alakalı hastalıklarla da gözlenebilir. Bu hastalıklar nöbetler başta olmak üzere uyku bozukluklarını da içerir, ki tüm bunları bir başka blog yazımızda konuşacağız.

Uyanıkken başka herhangi bir uyaran yoksa beynimizdeki elektriksel aktiviteyi gösteren cihazlarda alfa ritmi gözlenir. Alfa ritmi dikkat seviyelerindeki azalmayla karakterize oldukça sık ve düzenli bir dalgadır. Eğer uyanıkken aynı zamanda uyarılıyorsak beta ritmi üretilir, bu dalga herhangi bir duyusal veya mental konsantrasyon sonucu kendini gösterir.

Uyku nasıl işler?

Uyuduğumuzda ve rüya gördüğümüz vaktin çoğunda beynimiz Hızlı Göz Hareketi (REM) adı verilen ve gözlerin hareketlerinden ismini alan bir duruma girer. Bir başka uyku durumu ise Non-REM adı verilen ve dört aşamadan oluşan bilinçdışı süreçtir.

  • 1. Evre: EEG cihazında teta dalgaları görülür ve kişi uyuduğunda görülen ilk fazdır.
  • 2. Evre: Bu fazda karmaşık beyin dalgaları bir arada ve 1. Evre’den hemen sonra aktivite görülür.
  • 3. Evre: Delta dalgasının en sık görüldüğü evredir. 2. Evreden hemen sonra gözlenir.
  • 4. Evre: Beyin dalgalarının en hızlı olduğu evredir.

Sağlıklı beyin dalgalarına bir örnek. Bu dalgalar elektroensefalogram (EEG) adı verilen ve basitçe söylemek gerekirse beyindeki elektriksel aktiviteyi ölçen cihaz tarafından üretilir. Beyin hücreleri aralarında EEG kayıtlarının gösterdiği elektrik sinyalleri ile iletişim kurdukları için bu iletişim yukarıdaki görselde olduğu gibi dalgalı çizgiler şeklinde gözlenir.

Uyku evrelerine devam edecek olursak REM uykusunun nasıl işlediğini ve tüm bu evrelerin birbirleriyle nasıl ilişki halinde olduğunu da anlamalıyız. REM uykusundayken EEG raporu sanki uyanıkmışız gibi dalgalar gösterir, bu dalgalar aşağıdaki diyagramda olduğu gibi oldukça hızlıdır. Ayrıca bu evre daha uzun ve duygusal olmaları sebebiyle rüyalarıyla ünlüdür, oysaki hem NREM hem de REM uykularında rüya görülür.

Yetişkin insanlarda uyku evre ve döngülerini gösteren tipik bir hipnogram. Sabah saatlerine doğru 4 ve 5. Evre uyku daha az gözlenirken REM uykusu çok daha fazla görülür.

Sağlıklı bir yetişkin uyurken 4 ila 6 REM evresi geçirir. Işığa maruziyet, uyku hijyeni, hormonlar, yani neredeyse her şey uykumuzu etkiler. Uykumuzun etkilediklerinden biriyse bağışıklık sistemimiz.

Uyku ile bağışıklık sistemi nasıl konuşur?

2020 yılında Silva ve ark. (3) tarafından yapılan derleme araştırmada COVID-19 pandemisinin sebep olduğu fizyolojik problemlerin uyku kalitesini de tehlike altına soktuğu bulunmuştur. Bu kötü etki ise bağışıklık sistemini doğrudan etkiler çünkü uyku bağışıklık sistemi aracı ve hücrelerini düzen altına sokan bir ihtiyaçtır. Aksi gibi COVID-19 enfeksiyonu uyku kalitesini kötü etkilerken bağışıklık sistemini de zayıflatmış olur.

Uyku ve bağışıklık sisteminin iletişimi üzerine önemli araştırmalardan biri ise Prather ve ark. Tarafından 2012 yılında (2) yapılmıştır. Bulgularına göre deneysel biçimde viral ajanlara maruz bırakılan katılımcıların uyku sürelerini kısaltmaları da sağlandığında soğuk algınlığına yakalanma riskleri artmaktadır.

Uyku ve bağışıklık sistemi arasındaki bu ilişki uykunun inflamasyon (patojenlere karşı bağışıklık sisteminin bir yanıtı) üzerine olan etkileri üzerinden açıklanmaktadır. Uyku, sitokin gibi bağışıklık sistemi maddeleri için o kadar önemlidir ki bağışıklık sistemini doğrudan etkilemektedir.

Daha sağlıklı bir bağışıklık sistemine sahip olmak için daha iyi bir uyku düzenine sahip olmanın önemini kavramanın önemli olduğuna inanıyoruz. Yine de bağışıklık sisteminiz evinizin rahatlığında bir asistana ihtiyaç duyduğunda FluAI uygulamasını kullanabilirsiniz. Uygulamayı akıllı telefonunuzdan App Store ve Play Store üzerinden indirebilirsiniz.

Referanslar:

  1. The Sleep-Immune Crosstalk in Health and Disease. Physiol Rev 99: 1325–1380, 2019. Published March 27, 2019; doi:10.1152/physrev. 00010.2018.
  2. Prather, A. A., Janicki-Deverts, D., Hall, M. H., & Cohen, S. (2015). Behaviorally Assessed Sleep and Susceptibility to the Common Cold. Sleep, 38(9), 1353–1359. https://doi.org/10.5665/sleep.4968
  3. Silva, Eduardo de Sousa Martins e, Ono, Ben Hur Vitor Silva, & Souza, José Carlos. (2020). Sleep and immunity in times of COVID-19. Revista da Associação Médica Brasileira, 66(Suppl. 2), 143-147. Epub September 21, 2020.https://dx.doi.org/10.1590/1806-9282.66.s2.143

Yazar

Elif Başak Alço

PM & CLINICAL TEAM

Related Post

Leave a Comment